Kruidenproducten en voedingsupplementen

Kruidenproducten en voedingssupplementen lijken zo veilig. Dat denken we tenminste. Tot 2006 was het kruidenmiddel ephedra één van de populairste vetverbranders in de vrije verkoop. Ephedra bevattende middelen worden gebruikt om te af te vallen en om sportprestaties te verbeteren. Het staat daarom ook op de lijst verboden middelen van het Olympisch Comité. Ze worden ook wel vetverbranders en energieleveranciers genoemd. Efedrine en de ephedra-alkaloïden moeten gezien worden als een soort pepmiddel. Ze jagen de bloeddruk en de hartslag op, waardoor men zelfs hartinfarcten en beroerten op kan lopen. Ook zijn er gevallen bekend van gebruikers die psychotisch werden. De kans daarop is nog groter als men het middel gebruikt in combinatie met cafeïne. Dat zit overigens in de meeste efedrine bevattende afslankmiddelen.

Een RIVM rapport over afslankmiddelen toonde aan dat in Nederland 93 van de 123 onderzochte preparaten niet in overeenstemming met de voorschriften blijken te zijn. Dat wil zeggen dat er geen natuurlijke ephedra in zit, maar een synthetische efedrine of dat de dosis te hoog is. Het Ministerie voor VWS liet daarop weten dat de overheid ook maar heel weinig aan de situatie kan doen. De overheid controleert de officiële geneesmiddelenindustrie streng, maar bedrijven die drogisterijmiddelen produceren kunnen vaak hun gang gaan. Wat kan er met zo’n kruidenmiddel nu mis zijn? Het is heel simpel: het werkt op het onwillekeurige zenuwstelsel en geeft hartkloppingen en verhoogt de bloeddruk. Zeker als men het in te grote hoeveelheden binnen krijgt. Tot zulk misbruik leidt gebruik van afslankmiddelen regelmatig.

In het Amerikaanse artsenblad The Journal of the American Medical Association verscheen een artikel over het populaire vermageringsmiddel, waaruit blijkt dat het in de eerste plaats niet zo geweldig effectief is en bovendien potentieel gevaarlijk (JAMA 2003;289:1537). Voor het onderzoek werden alle bekende studies en verslagen bij elkaar gezocht. Van de 530 artikelen die zo gevonden werden bleken er slechts 52 onderzoeken en 63 verslagen van voldoende kwaliteit om te worden beoordeeld. De resultaten zijn duidelijk. Ephedra heeft een bescheiden effect bij het vermageren op de korte termijn, maar de claims dat het op lange termijn iets zou doen kunnen niet onderbouwd worden. Vervelender is dat blijkt dat gebruik van ephedra een toegenomen kans geeft op psychiatrische bijverschijnselen, op klachten van maag en darmen en op hartkloppingen. De redactie van het Amerikaanse vakblad trekt een zeer scherpe conclusie: ”De uitkomsten van deze analyse roepen twijfels op over de claims dat ephedra of efedrine bevattende kruidenproducten kunnen helpen bij vermagering op lange termijn, het handhaven van een gewenst gewicht of de atletische prestaties kan verbeteren. De resultaten suggereren ook sterk een toegenomen kans op ernstige bijwerkingen. Bovendien is het moeilijk om niet onder de indruk te raken van het aantal ernstige complicaties van hart en bloedvaten verbonden aan het gebruik van deze middelen.” In de VS is er door consumentenorganisaties op aangedrongen ephedra bevattende middelen te verbieden, maar er werd door de overheid in eerste instantie geen gehoor aan gegeven. Uit onderzoek blijkt echter dat in de VS 64% van alle vergiftigingen door kruidenproducten veroorzaakt wordt door middelen waarin ephedra zit, terwijl het maar om 1% van de kruidenmarkt ging.  De Amerikaanse gezondheidsautoriteiten (Food and Drug Administration of FDA) schreven uiteindelijk een brief aan alle producenten van voedingssupplementen waarin ephedra zit dat verkoop van deze producten voortaan verboden is. In juli 2003 besloot het Ministerie voor VWS deze middelen te verbieden.