Artsen en patienten die willen afvallen

Met deze publicatie willen wij u ondersteunen uw patiënten met overgewicht beter te helpen. De Canadian Medical Association publiceerde richtlijnen voor de klinische praktijk voor preventie en behandeling van obesitas bij volwassenen en kinderen in de Journal of the Canadian Medical Association (CMAJ 2007;176:8 suppl) en op Internet: www.cmaj.ca/cgi/content/full/176/8/S1/DC1. Canada is het eerste land ter wereld dat deze duidelijke richtlijnen voor artsen ontwikkelde. Ivan Wolffers heeft toestemming gevraagd de richtlijnen voor educatie te gebruiken, ze voor u vertaald, samengevat en aangepast op de Nederlandse context.
 
U kunt het hier downloaden.
 

Samenvatting van de Canadian Guidelines

Obesitas bereikt epidemische proporties in zowel ontwikkelde landen als landen in ontwikkeling en beïnvloedt niet alleen volwassenen maar ook kinderen en jongvolwassenen. In de laatste 20 jaar is obesitas het vaakst voorkomende voedingsprobleem in de wereld geworden. Overgewicht is een zeer belangrijke risicofactor voor veel chronische en non-overdraagbare ziekten. Meer dan een miljard mensen op onze aarde zijn te zwaar.

Ook in Nederland is de prevalentie van obesitas in de afgelopen decennia flink gestegen, zowel bij volwassenen als bij kinderen in het hele land. In 2004 was één op de vier kinderen en jongvolwassenen tussen de 2-17 jaar, te zwaar. Het aantal kinderen en jongvolwassenen dat aan obesitas lijdt is de afgelopen jaren dramatisch gestegen. Deze stijging is een reden tot bezorgdheid omdat het veel voorkomt dat kinderen met overgewicht als volwassenen nog steeds te zwaar zijn. Vier op de tien Nederlanders zijn te dik en één op de tien heeft last van ernstige vetzucht. In de afgelopen twintig jaar is het aantal mensen dat last heeft van ernstige vetzucht verachtvoudigd en het aantal te dikke kinderen is toegenomen van 4% tot 10%. Het begint al op jonge leeftijd. Het aantal dikke drie- en vierjarigen is explosief aan het toenemen. In de periode 1989-1998 is er een toename waarneembaar van 70% van het aantal dreumesen met overgewicht. In september 2006 bleek uit een onderzoek dat het aantal Nederlanders met ernstig overgewicht (met een BMI van meer dan 30) in twee jaar is verdrievoudigd. Ongeveer 15% van de mensen tussen 16 en 65 jaar is niet een beetje, maar veel te dik en heeft ernstige vetzucht. Overgewicht blijkt zowel bij rijke als bij arme mensen toe te nemen, bij zowel mensen met een hoge opleiding als bij die met een lage opleiding, bij zowel mensen in de stad als op het platteland, zowel bij autochtone Nederlanders als bij Surinaamse, Marokkaanse of Turkse Nederlanders. Iedereen heeft er mee te maken.

Obesitas kan niet meer gezien worden als alleen maar een cosmetische kwestie. Er is dwingend bewijs dat mensen met overgewicht een verhoogd risico hebben op verschillende gezondheidsproblemen, zoals diabetes type 2, hypertensie, dyslipidemia, coronaire vasculaire aandoeningen, beroerte, osteoarthritis en bepaalde vormen van kanker. Geschat wordt dat ongeveer één op de tien voortijdige doden bij volwassenen van 20-64 jaar direct toe te schrijven is aan overgewicht en obesitas. Naast de vele risicofactoren voor het individu, is deze ontwikkeling ook een zware last voor de gezondheidszorg. De Nederlandse Raad voor Volksgezondheid en Zorg (RVZ) schat dat overgewicht momenteel jaarlijks een half miljard Euro kost aan medische voorzieningen en nog eens twee miljard aan indirecte kosten zoals ziekteverzuim, uitkeringen en sociale lasten.
 
De oorzaak van obesitas is complex en heeft meerdere factoren. In de context van omgevingsfactoren en sociale en genetische factoren, resulteert een te hoge energieopname in combinatie met onvoldoende energieverbruik in obesitas. Aanzienlijke vooruitgang hebben diëten, fysieke activiteiten, gedragsinterventies, farmacologische benaderingen en bariatrische operaties, geboekt bij succesvolle lange termijn beheer van obesitas. Interventies op het gebied van levensstijl blijven echter de sleutel tot de behandeling van obesitas. De trouw aan de goede voornemens en de effectiviteit blijken gering en lange termijn successen zijn bescheiden door significante barrières zowel bij de getroffen individuen als bij professionals in de gezondheidszorg die verantwoordelijk zijn voor de behandeling.

Chirurgische ingrepen en farmacotherapie zijn nuttige aanvullingen om gezondheid te bevorderen, maar om verschillende reden, zijn deze vormen van behandeling niet alom geaccepteerd.

Verschillende klinische handleidingen voor de beoordeling en het beleid van obesitas zijn in het verleden gepubliceerd. Deze zijn grotendeels gebaseerd op consensus van teams van experts. De meeste handleidingen focussen echter op het individu in plaats van op de populatie als geheel. Hierop inhakend is in 1999 in Canada een non-profit organisatie opgericht om de gezondheid te verbeteren door de  aanwezigheid van obesitas te verlagen. De organisatie
heeft handleidingen ontwikkeld voor niet alleen het beleid, maar ook de preventie van obesitas bij zowel volwassenen als kinderen. De hier gepresenteerde tips voor de klinische praktijk zijn voor het grootste deel gebaseerd op deze handleiding van de Canadian Medical Association.

Het aantal mensen met overgewicht is zo zeer gestegen en heeft zo’n grote invloed op geestelijke en lichamelijke gezondheid dat het in toenemende mate een cruciale rol is gaan spelen in de dagelijkse medische praktijk. De arts speelt hierbij ook een belangrijke rol en oriënteert zich op werkzame preventie en behandeling.